Test HPV HR wkrótce ma zastąpić klasyczną cytologię i będzie jedyną metodą diagnostyczną finansowaną przez NFZ w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy.
Przyczyną tej istotnej zmiany są opublikowane 8 maja br. w prestiżowym czasopiśmie „The Lancet Regional Health – Europe” końcowe wyniki programu pilotażowego przeprowadzonego przez Narodowy Instytut Onkologii we współpracy z Ministerstwem Zdrowia, Narodowym Funduszem Zdrowia i 8 konsorcjami. Dowiodły one, że test HPV HR jest blisko dwukrotnie skuteczniejszy niż klasyczna cytologia w wykrywaniu ryzyka raka i stanów przedrakowych szyjki macicy (https://www.thelancet.com/journals/lanepe/article/PIIS2666-7762(26)00109-2/fulltext).
Test HPV HR już od ubiegłego roku w programie przesiewowym
W programie pod nazwą „Pilotaż badań HPV-DNA”, który był realizowany od 29 października 2019 r. do 31 grudnia 2023 r., uczestniczyło 33 506 kobiet (u 16 799 z nich wykonano test HPV HR, u pozostałych – klasyczne badanie cytologiczne). Wstępne wyniki pilotażu stały się bezpośrednią przyczyną wprowadzenia w lipcu 2025 r. testu HPV HR do programu badań przesiewowych w Polsce.
Po opublikowaniu ostatecznych wyników programu w „The Lancet Regional Health – Europe” Ministerstwo Zdrowia podjęło decyzję, aby jeszcze w tym roku skuteczniejsza i nowocześniejsza diagnostyka zastąpiła klasyczną cytologię – dotychczasowy standard badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy.
Od lipca 2025 r. test HPV HR jest dostępny w ramach profilaktyki raka szyjki macicy, ale dotychczas to klasyczna cytologia stanowiła najpowszechniej wykonywane badanie w ramach profilaktyki. Część kobiet i lekarzy nie dowierzała w skuteczność testu HPV HR. Udowodniliśmy na grupie ponad 33 tys. polskich kobiet, że nowa technologia w postaci testu HPV HR jest dwukrotnie bardziej skuteczna w profilaktyce raka szyjki macicy, wykrywaniu zagrożenia nowotworem i stanów przedrakowych. Test HPV HR powinien stać się jedynym obowiązującym testem przesiewowym
podkreślił prof. dr hab. n. med. Andrzej Nowakowski, kierownik Poradni Profilaktyki Raka Szyjki Macicy w Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowym Instytucie Badawczym w Warszawie, główny autor publikacji w „The Lancet Regional Health – Europe”.
Wkład gliwickich specjalistów w pilotaż
Jednym ze współautorów publikacji porównującej skuteczność dotychczasowego standardu – cytologii ginekologicznej w porównaniu z testem HPV HR z następową cytologią na podłożu płynnym (LBC) w wykrywaniu stanów przedrakowych i raka szyjki macicy jest dr hab. n. med. Ewa Chmielik, kierownik Zakładu Patologii Nowotworów w gliwickim oddziale Narodowego Instytutu Onkologii. Dzięki wieloletniej współpracy NIO-PIB Gliwice z 7 poradniami ginekologiczno-położniczymi, nawiązanej przez zatrudnionego w Zakładzie Patologii Nowotworów ginekologa-położnika dr. n. med. Andrzeja Czubę, z terenu województwa śląskiego w pilotażu wzięło udział 1930 pacjentek.
W ramach tego programu w naszym Instytucie wykonywaliśmy badania w ścisłej współpracy z Zakładem Analityki i Biochemii Klinicznej, który – dysponując odpowiednim sprzętem – badał pobrane próbki na obecność wirusa HPV, a Zakład Patologii Nowotworów wykonywał cytologię płynną
wspomina dr hab. Ewa Chmielik.
Od ubiegłego roku w Narodowym Instytucie Onkologii w Gliwicach, w Zakładzie Patologii Nowotworów, wykonywane są kompletne badania molekularne oraz cytologie na podłożu płynnym (LBC) na zlecenie innych ośrodków medycznych z województwa śląskiego. Od 9 marca bieżącego roku, po uruchomieniu Poradni Profilaktyki Raka Szyjki Macicy, testy HPV HR są przeprowadzane w ramach wspomnianego programu przesiewowego u wszystkich pacjentek zgłaszających się indywidualnie bez skierowania do etapu podstawowego programu.
Średnio wykonujemy już po 1400 badań miesięcznie
mówi dr hab. Ewa Chmielik.
Europejskie rekomendacje jednoznacznie wskazują na test HPV HR
Zgodnie z rekomendacjami opublikowanymi w 2025 roku przez European Commission Initiative on Cervical Cancer, testy HPV HR stanowią obecnie jedyną rekomendowaną metodę badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy w Europie. Członkiem zespołu, który te rekomendacje opracował, był prof. Andrzej Nowakowski z Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie.
W Polsce testy HPV HR mają zastąpić klasyczną cytologię w programie profilaktyki raka szyjki macicy w tym roku.
W krajach, w których poziom wyszczepienia przeciw HPV przekracza 75 proc. populacji, kobiety będą rozpoczynać badania po 30. roku życia i interwał czasowy będzie wynosił nawet 10 lat. W Polsce, gdzie wyszczepialność jest dużo niższa, standardem jest wiek 25–64 lat i badania są oferowane raz na 5 lat
tłumaczy różnice prof. Andrzej Nowakowski.
Z zapowiedzi Ministerstwa Zdrowia wynikało, że testy HPV HR zastąpią klasyczną cytologię już 1 czerwca br. Wydaje się jednak mało prawdopodobne, aby tego dnia weszło w życie znowelizowane rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych. Prawdopodobnie dojdzie do niewielkiego opóźnienia – z naszych nieoficjalnych informacji wynika, że rozporządzenie zacznie obowiązywać 1 sierpnia.
